Hastane Enfeksiyonları(He) Ve Yönetimi

GİRİŞ
 

Hastane enfeksiyonları bütün dünyada olduğu gibi Türkiye'de de en önemli sağlık sorunlarındandır.ABD de yaklaşık yılda 2 milyon kişinin HE kaptığı,100 bin kişinin öldüğü tespit edilmiştir.Bu enfeksiyonların mali yükü ise 10 milyon dolar cıvarındadır. Türkiye'de ise bu oran %5-35 arasında değişmekte,bazen bir hastada birden fazla HE görülmekte, hastanede yatış süresini ortalama 20 gün uzatmakta dolayısıyla maliyeti her hasta için 1500 USD arttırmaktadır. HE ları oranının bir puan bile düşürülmesinin maliyeti önemli ölçüde azalabileceği araştırıcılar tarafından belirtilmiştir. HE sadece mali yük açısından değil, iş günü ve enerji kaybı, insan yaşamına olan olumsuz etkileri nedeniyle de önemli ve üzerinde dikkatle durulması gerekli olan sağlık sorunlarıdır.
 
HASTANE ENFEKSİYONU NEDİR?
 
Hastaneye yatış sırasında enkübasyon döneminde olmayan, yatıştan sonra hastanede veya taburcu olduktan sonra gelişen enfeksiyonlardır.Bu enfeksiyonlar #8220;Nozokomiyal Enfeksiyonlar#8221; olarak ta bilinmektedir. Hastane enfeksiyonları genellikle hasta hastaneye yattıktan 48-72 saat sonra ile taburcu olduktan sonraki 10 gün içinde gelişir. Değişik çalışmalar, yatan hastaların %3-14'ünde HE geliştiğini göstermiştir.En gelişmiş ülkelerde bile oran %4 dür.
 
Hastane enfeksiyonları endemik ve epidemik olmak üzere iki ana grupta incelenebilir.
Epidemik HE: HE nın yaklaşık %4'ünü oluşturmalarına rağmen, yüksek mortaliteye yol açmaları nedeniyle önemli önemli olan enfeksiyonlardır. Epidemilerin büyük kısmı yoğun bakım ünitelerinde (YBÜ) hayatı tehdit eden enfeksiyonlar şeklinde görülür.YBÜ bu enfeksiyonlarının sık görülmesi, invazif girişimlerden, immun sistemin haraplanmasından ve kişilerden kişilere transferin kolay olmasından kaynaklanmaktadır.
 
Endemik HE: Sporadik (tek tek)olarak gözlenen infeksiyonlardır.
 
SIKLIK SIRASINA GÖRE HE:
 
Üriner sistem enfeksiyonları,
 
Pnömoni ,
 
Cerrahi yara enfeksiyonları,
 
IV kateterlerin neden olduğu, bakteriyemilerdir.
 
ÜRİNER SİSTEM HE (ÜSHE)
 
Üriner sistem enfeksiyonları en sık rastlanan enfeksiyonlardır. Enfeksiyonların yaklaşık %40'ını oluşturur. Bu enfeksiyonlarının %85'inden kateter uygulamaları, % 15'ide sistoskopi,sistostomi takılması, perkütan nefrostomi ve prostad iğne biyopsileri vb.girişimleri sorumludur. Kısa süreli kateterizasyon sırasında sıklıkla tek bir ajana bağlı enfeksiyon gelişmekte, ancak uzun süreli kateterizasyon sırasında ise birden fazla ajan patojen enfeksiyona neden olmaktadır.Bu mikroorganizmaların en başta geleni,E.coli'dir .Yapılan labaratuar incelemesinde kateter takılı olan hastalarda 102 koloni/ml üreme, ÜSHE için anlamlı bir sonuçtur .
 
Önlenmesi:
 
*Kesin endikasyon olmadıkça katater takılmamalı ve takıldı ise çabuk çıkartılmalıdır,
 
*Kateter ehliyetli kişiler tarafından takılmalı steriliteye kesinlikle dikkat edilmelidir,
 
* Bakteriyel endokardit enfeksiyon riski olan kişilere kateter takılmadan önce profilaktik antibiyotik uygulanmalıdır,
 
*Açık sistemle drenaj önemli oranda bakteriüri meydana geldiği için uygulanmamalı, gerekli olmadıkça ( obstürüksiyon, irigasyon vb.)sistemin bütünlüğü bozulmamalıdır,
 
*İdrar torbasından geri dönüşü engellemek için daima mesaneden aşağıda tutulmalıdır,
 
*Kateter irigasyonları solusyonlarla sık sık tekrarlanmamalıdır,
 
*Bu hastalar mümkün olduğunca izole edilmelidir,
 
*Sonda bakımı konusunda hasta ,ailesi ve sağlık personeli bilgilendirilmeli,özellikle el yıkamanın önemi vurgulanmalıdır,
 
*Üriner sistem enfeksiyonları etken patojenin duyarlı olduğu bir antibiyotikle tedavi edilmeli ve mümkünse kateter çıkarılmalı veya değiştirilmelidir.
 
HASTANE KÖKENLİ PNÖMONİLER(HKP)
 
Hastane enfeksiyonları içinde ikinci sırayı almakta olup,%33-50 oranı ile doğrudan mortalite oranıyla ilk sıradadırlar.Hastaneye yatıştan veya taburcu olduktan 48 saat sonra gelişir. Yatıştan ilk 4 gün içinde gelişen pnömonilere erken ,daha sonraki günlerde ortaya çıkanlara ise geç pnömoniler denilmektedir.Servislerde pnömoni riski %1 iken YBÜ de bu oran %5-10,ventilatöre bağlı hastalarda ise %20 ye kadar çıkmaktadır.Ventilatöre bağlı yaşlı hastalarda hastane kökenli pnömoniden ölüm oranı yüksektir.
 
Altta yatan hastalıklar, şok, bilinç bulanıklığı, intrakraniyel basınç monitörizasyonu, KOAH, gastirik aspirasyon, bazı ilaçların kullanımı, mevsim değişiklikleri da risk faktörleri arasındadır.
 
HKP tanısı en güç konulabilen infeksiyonlardandır.
 
Önlenmesi:
 
Kontamine olmuş respiratuar terapi cihazlarının kullanılmaması,
 
Hava yolu temizliği yapılırken aseptik teknik kullanılmaması,
 
Mukus ve sekresyonların uygun şekilde çıkarılması,
 
Hasta ,hasta yakınları ve sağlık çalışanlarının eğitimi,
 
Profilaksi ile uygulamaların yapılması,rezervuar mikroorganizmaların ortadan kaldırılması için profilaktik uygulamaların yapılması,örn:GİS #8216;in mikroorganizmalardan arındırılması için selektif dekontaminasyonu gibi.
 
Yeni uygulamalar ve teknikler hakkında bilgi edinilmesi,
 
Hasta, hasta yakını ve sağlık personelinin eğitimi,
 
*El yıkama eldiven giyme. Dr.ların %30 ,hemşirelerin ise %50 oranında
 
ellerini yıkamadıkları belirlenmiştir).
 
*Hastanın yatak başının 30-45 derece yükseltilmesi,
 
*Hijyenin önemini kapsayan eğitimler dir.
 
CERRAHİ ALAN ENFEKSİYONLARI(CAE)
 
Sıralamada 3.sıradadır.Tüm HE larının %15 ini , ortaya çıkan tüm cerrahi enfeksiyonların %38 ini oluştururlar.Bu enfeksiyonlar genellikle cerrahi işlemden önce,cerrahi işlem sırasında ve cerrahi girişimden bir ay sonra ortaya çıkan enfeksiyonlardır. Bazen bu süre bir yıla kadar uzayabilir.
 
CAE cilt ve cilt altını tutan yüzeyel enfeksiyonlar, fasya ve kasları tutan derin enfeksiyonlar, organ boşluğu enfeksiyonları olmak üzere üç grupta toplanmaktadır.
 
Önlenmesi:
 
Yukarıda belirlenen üç devre ile ilgili önlemlerin alınması ile hasta bu enfeksiyonlardan büyük oranda korunabilir.
 
İşlem Öncesi:
 
Hastanın ameliyat bölgesinin hazırlanması,
 
Cerrahi ekibinin hazırlanması(el/kol antisepsisi vb.),
 
Ameliyathane ve diğer personelin eğitimi ve yönetimi,
 
Uygun antibiyotik profilaksisinin uygulanması,
 
İşlem Sırasında:
 
Ameliyat salonunun havalandırılmasının uygun yapılması,
 
Fizik ortamın temizliği ve dezenfeksiyonu,
 
Belli aralıklarla mikrobiyolojik inceleme için steril şartlarda örnek alınması,
 
Personelin gereksiz hareketlerinin,giriş ve çıkışların önlenmesi,
 
Gereğinden fazla personelin bulundurulması,
 
Ameliyat ekibinin uygun steril cerrahi giysiler giymesi,
 
Ekibin cerrahi işlem sırasında asepsi ve antisepsiye dikkat ederek çalışması,
 
İşlemden Sonra:
 
Hastanın mümkün olduğunca izole edilmesi,
 
Pansumanlardan önce kesinlikle el yıkanması,
 
Pansumanın ehil kişilerce steril olarak yapılması,
 
Cerrahi işlemden sonra mecbur olunmadıkça ilk pansumanın
 
24-48 saatten önce yapılması,
 
Antibiyotik tedavisinin doğru reçetelendirilip ve uygulanması önerilmektedir.
 
BAKTERİYEMİLER :
 
HE arasında önemli oranda yer alan ciddi bir sorundur.YBU bu enfeksiyon riski yapılan girişimlere bağlı olarak diğer birimlerden daha fazladır.Primer ve sekonder bakteriyemi olarak iki grupta toplanır.Primer bakteriyemiler doğrudan doğruya takılan kateter ile ilgilidir ve %80 oranındadır.Mikroorganizmaların deriden doğrudan damar içine geçmesi kateterler aracılığı ile olmaktadır.Ayrıca kontamine olan sıvının verilmesi diğer bir bakteriyemi sebebidir.En önemli etken %60 oranında stafilokoklardır. Kateterin,tipi,takıldığı yer,takılış şekli ve bakımı enfeksiyon da etkili olan unsurlardır.
 
Önlenmesi:
 
· Kesin endikasyon olmadıkça kateter takılmaması,
 
· Uygun kateterin seçilmesi,
 
· Takılması halinde en kısa sürede çıkartılması,
 
· İşleme başlarken deri temizliğinin dikkatli yapılması,
 
· Takılırken,çıkartılırken pansuman yaparken ellerin yıkanması ve steril eldiven giyilmesi ,
 
· Periferik kateterlerin 48-72,santral kateterlerin ise 72 saatte en geç değiştirilmeleri,
 
· Setlerden enjeksiyon yapılmadan önce ,bölgenin %70 alkol veya povidin iyot ile silinmesi,
 
· Kateter takıldıktan sonra enfeksiyon belirti ve bulgularının izlenmesi (enfeksiyonun erken önlenmesi için )dir.
 
HASTANE ENFEKSİYON KOMİTELERİ(HEKK)
 
Hastane enfeksiyonlarının yönetilebilmesi için hastane enfeksiyon komitelerinin(HEKK) kurulmaları ve örgütlenmeleri gereklidir. Bu görüş ilk kez 1958 yılında düşünülmüş , 1974 de#8221; tababet uzmanlığı yönetmeliğinde#8221; daha sonra 1983 yılında ise#8221; yataklı tedavi kurumları işletme yönetmeliğinde#8221; belirtilmiştir.İlk kez Hacettepe Üniversitesinde HEKK aktif hale gelmiştir.
 
Bu komite :
 
Sağlık Bakanlığı Mevzuatın 14 maddesine göre :
 
Klinik bilimlerden bir öğretim üyesi başkanlığında,
 
Başhekimin görevlendireceği bir Başhekim Yardımcısı,
 
Hastane Başmüdürü,
 
Halk sağlığı uzmanı,
 
Dahili ve cerrahi Bilimlerden birer öğretim üyesi,
 
Biyokimya, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, mikrobiyoloji, hematoloji, pataloji laboratuarlarından birer temsilci,
 
Eczacılık müdürü ve
 
Enfeksiyon kontrol hemşiresinden oluşur.
 
HEKK GÖREVLERİ
 
Hastanede oluşan tüm enfeksiyonların epidemiyolojik araştırmalarını yapmak ve gerekli önlemlere ilişkin kararlar almak,
 
Hastanede var olan tüm bulaşıcı hastalıkların saptanması, bildirilmesi, tanısı ve tedavisi ve korunma yollarına ilişkin görüşler bildirmek,
 
Ayda bir toplanarak güncel sorunları tartışmak ve önerilerde bulunmak.
 
Olarak belirtilmiştir.
 
ÖZETLE:
 

Hastane enfeksiyonları dünyada olduğu gibi yurdumuzda da sorundur,
 
Maliyeti çok yüksektir,
 
Ciddi oranda ölümlere sebep olmaktadır,
 
Hastalar HE risklerinden bilgi sahibi olmalıdırlar,
 
Mutlaka hastanelerde HE ile uğraşan uzman kadrolardan meydana gelen bir ekip olmalıdır,
 
Antibiyotik yazılımında dikkatli olmalı ve bazı antibiyotikler uzmanlar tarafından yazılmalıdır,
 
Personelin risk altında olduğu unutulmamalı,bu konuda gerekli önleyici işlemlerin yapılması(aşılanma vb.)ve hizmet içi eğitimlerde HE önem verilmelidir,
 
Yasal düzenlemelerin ve bakanlığa geri bildirim sisteminin olması ve sağlık kurumlarındaki temel sorunların ortaya çıkarılması ve gerekli önlemlerin alınması açısından önemlidir.
 
 
KAYNAKLAR:
 
1. Akalın E.,Akova M.,Altaca G.,ark: İnfeksiyon Hastalıkları ,ABE Yaklaşım,
 
Güneş Kitapevi 2. Baskı, 1993,Ankara.
 
2. Akçay NM.,Kadanalı A.,Öztürk G:Hastane enfeksiyonları ve kontrol komiteleri,
 
Ulusal Travma Dergisi ,2003 ,Ekim 9(4),225-231.
 
3. Association for Professionals in Infection Control and Epidemiology, Inc. Infection
 
Control and Applied Epidemiology: Principles and Practice Mosby, St Louis, 1996.
 
4. http://www.enfeksiyon.org